เหตุใดกาตาร์โดนตัดความสัมพันธ์ในปี 2017 (ถอดเทปจากรายการหม่อมปลื้มวิเคราะห์)

กาตาร์เคยเจอวิกฤตอาหารในปี 2017 มันเกิดขึ้นจากวิกฤตทางการทูตครั้งใหญ่ในตะวันออกกลาง เขาเรียกสิ่งนี้ว่า diplomatic crisis นะครับ จุดเริ่มต้นก็คือในเดือนมิถุนายน 2017 ประเทศเพื่อนบ้านหลายประเทศ นำโดยซาอุดิอาระเบีย UAE บาห์เรน แล้วก็อียิปต์ ประกาศตัดความสัมพันธ์ทางการทูตกับกาตาร์ กาตาร์ซึ่งเป็นเจ้าของ Al Jazeera นี่แหละนะฮะ แล้วกาตาร์เองเนี่ยเขาคบกับหลายประเทศพร้อมกันได้นะฮะ เขามีฐานทัพสหรัฐ แต่ว่าเขาก็คบกับประเทศอื่นๆ ซึ่งทำให้สหรัฐอเมริกากังวล โดยเฉพาะในยุค Bush แต่ว่าตอนปี 2017 มีผลกระทบทันทีจากการที่โดนซาอุดิอาระเบีย UAE บาห์เรน แล้วก็อียิปต์คว่ำบาตร ก็คือมีการปิดพรมแดนทางบกระหว่างซาอุดิกับกาตาร์ เส้นทางนำเข้าอาหารหลักเนี่ยถูกตัดนะฮะ ปิดน่านฟ้า เครื่องบินขนส่งได้รับผลกระทบ จำกัดเส้นทางเดินเรือก็ด้วย ปัญหาก็คือว่ากาตาร์นำเข้าอาหารร้อยละ 90 แล้วเขาเองก็พึ่งพาการนำเข้าอาหารทางบกผ่านซาอุดิอาระเบียเป็นหลักด้วย

เกิดวิกฤตอาหารในช่วงแรกคือ ภายในไม่กี่วัน ซูเปอร์มาร์เก็ตในกาตาร์ ของที่วางอยู่ไม่เหลืออยู่บนชั้น นม ไข่ ผักสดเนี่ยหดหายไปหมด ประชาชนเริ่มตื่นตระหนก แล้วก็เกิดเหตุการณ์กักตุนสินค้า เป็นสภาวะช็อกด้านอุปทานขั้นรุนแรง แล้วก็มี supply shock ซึ่งทำให้สภาวะช็อกอุปทานเนี่ยรุนแรงกว่าเดิม การแก้เกมของกาตาร์ในเวลานั้นก็คือว่า รัฐบาลกาตาร์ตอบโต้อย่างเร็วมาก ใช้วิธีการ airlift อาหาร นำเข้าทางเครื่องบินจากประเทศตุรกี แล้วก็อิหร่าน กาตาร์หันไปพึ่งพาอิหร่านและตุรกีในยุคนั้น กาตาร์จึงสมานแผลในรอบนี้ที่เคยมีกับซาอุ ที่เคยมีกับบาห์เรน ที่เคยมีกับอียิปต์ แล้วก็ที่เคยมีกับ UAE ด้วยการที่ถูกอิหร่านจัดหนัก ทำไมผมพูดอย่างนี้ เพราะว่าจริงๆ รอบปี 2017 กาตาร์ต้องหันไปคบกับอิหร่านมากขึ้น พึ่งพาอาศัยการช่วยเหลือกัน เพราะว่ากาตาร์โดนซาอุเล่นงานรอบนี้

กาตาร์จึงมองว่าทำไมอิหร่านหักหลังกาตาร์ เพราะอิหร่านอุตส่าห์ทอดสะพานมิตรไมตรีมาที่กาตาร์ แบบที่กาตาร์ได้ทอดสะพานไปในยุคปี 2017 ซึ่งต้องพึ่งพาซึ่งกันและกันในการนำเข้าอาหาร รอบนี้พออิหร่านยิงมาที่โรง LNG ในกาตาร์ กาตาร์เลยเสียใจอย่างมาก และมีความรู้สึกผิดหวังว่า ตกลงแล้วไหนว่าเป็นเพื่อนกัน ช่วยกันในยามคับขัน ไม่ต้องโจมตีเราก็ได้ คุณก็รู้ว่าเราต้องมีฐานทัพสหรัฐ เราไม่ได้อยากมี คุณก็รู้ว่าเราเคยถูกเล่นงานโดยซาอุ โดยหลายประเทศช่วงปี 2017 ทำไมอิหร่านมาทำเราแบบนี้ รอบนี้กาตาร์เสียใจมาก จากการที่อิหร่านจัดการ และกาตาร์ก็เป็นหนึ่งในประเทศซึ่งจะสะสมความพร้อมด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ เพื่อรับมือกับอิหร่านในอนาคต และเผลอๆ รับมือกับประเทศเพื่อนบ้านด้วย ซึ่งกาตาร์เองก็ไม่ได้เคยไว้วางใจ

คราวนี้สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือว่า ในรอบปี 2017 กาตาร์แก้เกมนะฮะ ด้วยการ airlift อาหาร นำเข้าอาหารทางเครื่องบินจากตุรกี แล้วก็อิหร่าน เปลี่ยนเส้นทางการเดินเรือ ใช้ท่าเรือใหม่ เช่น Port Hamad ข้ามประเทศที่มาบล็อก เพิ่มการผลิตในประเทศ สร้างฟาร์มโคนม นำวัวเข้าทางเครื่องบิน ส่งเสริมผลิตภัณฑ์เกษตรภายในประเทศ ถึงแม้ว่าจะเป็นพื้นที่ซึ่งมีแต่ทะเลทราย ผลลัพธ์คือภายในไม่กี่เดือน สินค้ากลับมาในตลาดได้มากเพียงพอ แล้วก็ระบบ supply เริ่มมีเสถียรภาพ กาตาร์ปรับตัวได้ดีมาก หลังจากนั้นสิ่งที่กาตาร์เรียนรู้หลังวิกฤตก็คือ กาตาร์ลงทุนหนักในคลังอาหารสำรอง ระบบโลจิสติกส์หรือส่งกำลังบำรุงขั้นพื้นฐาน และสร้างความมั่นคงด้านอาหาร ไม่ใช่แค่มั่นคงด้านพลังงานจนปัจจุบันมีการสำรองอาหารยาวนานที่สุดในกลุ่ม Gulf สรุปก็คือว่าประมาณสัก 18 เดือน จุดเปลี่ยนสำคัญคือปี 2017 กับ diplomatic crisis ในปี 2017 นี่แหละ ที่ซาอุดิอาระเบีย UAE บาห์เรน แล้วก็อียิปต์ ประเมินว่ากาตาร์เป็นประเทศซึ่งสนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของสื่อสารมวลชน อย่างเช่น Al Jazeera และการปฏิบัติหน้าที่ขององค์กรประชาสังคม รวมไปถึงองค์กรประชาสังคมซึ่งมีความทะเยอทะยานทางการเมือง ในหลายประเทศที่ผู้นำไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง

ประเทศอย่างซาอุดิอาระเบีย ประเทศอย่างอียิปต์ ประเทศอย่าง UAE แล้วก็ประเทศอย่างบาห์เรน เขาสรุปในช่วงนั้นว่ากาตาร์เป็นประเทศที่ไม่ใช่แค่มีฐานทัพสหรัฐ แต่ว่ามีเป้าหมายที่จะปลุกระดมประชาชนให้ลุกฮือขึ้นมา และมีส่วนร่วมในการเรียกร้องให้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง จำได้ไหมฮะที่มีคนชอบบอกว่า CIA ทำให้เกิด Arab Spring CIA backed Arab Spring ในบางประเทศ แต่บางประเทศมันเกิดขึ้นแบบ organic ภายใน แต่อีกมุมหนึ่งซึ่งประเทศในกลุ่มกอล์ฟเองเคยสรุป รวมทั้งที่อียิปต์เคยสรุป เพราะว่าอียิปต์ก็เป็นเหยื่อ Arab Spring จนรัฐพลิกทวงคืนได้หลังจากกำจัด Muslim Brotherhood สำเร็จ หลายประเทศทั้งอียิปต์ ซาอุดิอาระเบีย UAE แล้วก็บาห์เรน ประเมินว่ากาตาร์เป็นตัวชักใยให้เกิด Arab Spring เพราะว่ากาตาร์สนับสนุนกลุ่มหลายกลุ่ม รวมไปถึงกลุ่มที่ชื่อว่า Muslim Brotherhood

ความเชื่อมโยงระหว่าง Muslim Brotherhood กับกาตาร์นี่แหละ ทำให้กาตาร์โดนตัดความสัมพันธ์และถูกลงโทษ แต่ทั้งหมดนั้นทำให้กาตาร์มีความพร้อมด้านอาหารมากขึ้น สร้างคลังอาหารสำรอง และกลไกด้านเกษตรกรรมภายในประเทศ จนในวันนี้กาตาร์รับมือกับอิหร่านได้ ผมจะบอกว่าถ้าสมรภูมิตะวันออกกลางเป็นสมรภูมิซึ่งไม่มีมิตรแท้และศัตรูถาวร กาตาร์นี่แหละเป็นประเทศหนึ่งซึ่งไม่มีมิตรแท้และศัตรูถาวรกับใครเพราะว่ากาตาร์มีแผนการใหญ่สำหรับภูมิภาค ที่แม้กระทั่ง Dick Cheney ก่อนที่เขาเสียชีวิต เคยพูดไว้ในรายการกับ Rose ว่า ไม่มีใครทราบจริงๆ ว่ากาตาร์อยากทำอะไรบ้าง

กาตาร์เป็นตัวกลางในการเจรจา กาตาร์มี Al Jazeera กาตาร์หนุน Muslim Brotherhood กาตาร์ต้องการระบอบการปกครองในรูปแบบที่ประชาธิปไตยกึ่งๆ อาจจะใช่ ไม่ใช่ระบอบราชวงศ์แบบเดิม แต่ตัวเองก็ไม่ได้อยากได้ประชาธิปไตยในรูปแบบนั้น แต่อยากให้ประเทศเพื่อนบ้านมี ก็เลยผลักดันให้เกิด Arab Spring ไม่มีใครรู้ว่ากาตาร์ต้องการอะไร แต่ว่าเอาจริงๆ แล้วไปมา ไม่ว่าจะเป็นอิหร่าน ซาอุดิอาระเบีย ไม่มีใครไว้ใจกาตาร์ อเมริกาก็ไม่ไว้ใจกาตาร์ ก็เลยเอาฐานทัพไปตั้งไว้ เมื่อเป็นเช่นนั้น กาตาร์ต้องเรียนรู้ในการอยู่รอดด้วยตนเอง กาตาร์เคยเจอข้อกล่าวหาว่าสนับสนุนกลุ่มมุสลิม ซึ่งประเทศในอ่าวหลายประเทศก็มองว่าเป็นภัยต่อความมั่นคง ก็เลยต้องกำจัด Muslim Brotherhood และต้องคว่ำบาตรกาตาร์ กาตาร์ก็สนับสนุนและให้พื้นที่กับกลุ่มเหล่านี้ ให้มีการตั้งสำนักงาน กาตาร์มีความสัมพันธ์ค่อนข้างดีกับอิหร่านก่อนหน้านี้ แต่ซาอุดิอาระเบียและพันธมิตรมองว่าอิหร่านเป็นศัตรูหลัก

สื่อ Al Jazeera ซึ่งเป็นสำนักข่าวของกาตาร์ มักจะรายงานข่าวที่วิจารณ์รัฐบาลอาหรับอื่นๆ ในอิสราเอลก็เชื่อว่ากาตาร์แบ็ก Hamas ด้วย เปิดพื้นที่ให้ Hamas ไปพักพิง ผมมองว่ากาตาร์เขาแค่ให้พื้นที่ ให้คนนั้นแสวงหาโอกาสในการที่จะมีสันติภาพ นโยบายต่างประเทศที่อิสระเกินไป กาตาร์พยายามมีบทบาทของตนเอง สนับสนุนกลุ่มต่างๆ ในหลายประเทศ ประเทศใหญ่เขามองว่ากาตาร์เล่นนอกกติกา ออกนอกลูกนอกทาง ไม่ได้อยู่ในลู่ในเลน ก็เลยเรียกร้องให้กาตาร์ตัดความสัมพันธ์กับ Muslim Brotherhood และกับ Al Jazeera นะฮะ กาตาร์ปฏิเสธทั้งหมด กาตาร์ก็เลยใช้วิธีการสร้างความมั่นคงทางอาหารของตนเอง เพื่อจะได้ไม่ต้องเป็นประเทศซึ่งถูกกดดันโดยประเทศเพื่อนบ้านเช่นนี้

Hamas มีผู้นำทางการเมืองบางส่วนซึ่งอยู่ในกาตาร์ อยู่มาหลายปีแล้ว และมีสำนักงานการเมืองอยู่ในโดฮา กาตาร์เลยถูกมองว่าเป็นที่พักพิงทางการเมือง เป็น safe haven ให้กับ Hamas แต่ว่าความที่เขาเป็นที่พักพิงชั่วคราว เขาก็เลยสามารถเป็น mediator ในการเจรจาได้ที่ผ่านมา แต่ว่าก็ไม่ใช่การเจรจาที่สำเร็จนะฮะ ให้ที่อยู่แก่ผู้นำทางการเมือง ก็คือให้หลบภัยชั่วคราวได้ กาตาร์เองก็ไม่อยากมีปัญหากับ Hamas แล้วก็อิหร่านก็ช่วย Hamas เพราะว่าอิหร่านต้องการ leverage

ทำไมอิหร่านรอบนี้ไม่เว้นกาตาร์ เพราะว่าอิหร่านเองก็คิดว่าตนเองถือไพ่สูง อิหร่านคิดว่าตนเองถือไพ่เยอะ แล้วก็บอกว่าอยากจะทำการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมต่ออิหร่านเองจริงๆ แล้วรอบนี้ไม่ควรที่จะยิงจรวด ยิงโดรนไปที่กาตาร์เลย เพราะว่าเป็นประเทศซึ่งมีความสัมพันธ์อันดี งั้นกาตาร์ในรอบนี้เคืองอิหร่านอย่างมาก คือในขณะที่ผมวิจารณ์ประธานาธิบดีสหรัฐ ผมก็ต้องบอกท่านผู้ชมนะฮะว่า โดยข้อเท็จจริงมันไม่ได้มีเอกภาพในโลกมุสลิมแต่อย่างใดในตะวันออกกลาง ถ้าคุณไปคิดว่ามันมีเอกภาพในโลกมุสลิมต่อสิ่งที่ทรัมป์ทำ อันนั้นใช่ แต่ถ้าคุณเอาทรัมป์ออกไปจากสมการ เอกภาพในโลกมุสลิมในกรณีของประเทศในตะวันออกกลาง ที่จะมีมิตรไมตรีที่ดีต่อกัน อันนั้นคือชาติหน้า ชาติหน้าก็ไม่เกิด มันไม่เกิดขึ้น Not happening

สมมุติว่าคุณเอาทรัมป์ออกไปจากสมการ ประเทศอย่างกาตาร์และอิหร่านให้ตาย หลังจากรอบนี้ก็ไม่มีทางไว้วางใจกัน ซาอุดิอาระเบียกับอิหร่านก็พร้อมรบกันจนวันตาย ซาอุดิอาระเบียและอิหร่านที่ผ่านมา ยอมดีกันได้ก็เพราะว่าจีนเข้าไปเป็นตัวกลางในการสนทนา และ MBS เองเป็นคนซึ่ง smart มาก รอบนี้ MBS โดนกล่าวหาด้วยว่าแบ็กให้อเมริกาใช้กำลังกับอิหร่าน ทั้งๆ ที่ผู้เชี่ยวชาญออกมาชี้แจงหลายรอบแล้วว่า MBS ไม่ได้กดดันอเมริกา ทำเช่นนี้ เตือนด้วยซ้ำไปว่าทรัมป์มาผิดทาง แต่ว่ากระแสข่าวว่า MBS back ให้อเมริกาลุยต่อ มันเป็นวิธีการเอาใจทรัมป์ หรือเป็นวิธีการหลอกให้ทรัมป์ทำตัวเองพังมากกว่า คือเอาง่ายๆ ทั้ง MBS หรือปูติน เวลาเขาคุยกับทรัมป์ เขาจะคุยแบบยกยอปอปั้น แล้วก็คุณอยากทำอะไรก็เชิญ อะไรเงี้ย แต่ว่าซาอุดิอาระเบียเขารู้ว่าการทำกับอิหร่านรอบนี้ ความเสี่ยงมันสูงเกินไป แล้วมันก็เป็นอย่างที่เขาคิดนะฮะ

ที่มา หม่อมปลื้มวิเคราะห์ https://www.youtube.com/watch?v=L9fgnOoeMs0